Muizen op de vlucht

Het fenomeen van klimaatvluchtelingen brengt twee van de grootste knelpunten in onze wereld samen:

• - door de klimaatopwarming worden de weersomstandigheden op aarde steeds extremer. Woestijnen drogen verder uit, door bosbranden worden grote gebieden vernield, en ook Europese steden (zoals het Spaanse Valencia) worden getroffen door verwoestende overstromingen. Vanwege zulke natuurrampen ontvluchten mensen soms de plek waar ze wonen.
• - overal ter wereld zijn er vluchtelingen onderweg, mensen die vanwege gevaar (geweld, racisme, politieke dreiging, vervolging vanwege seksuele geaardheid of religieuze voorkeur,...) hun thuisland ontvluchten en elders proberen een nieuw leven te beginnen. Maar op die nieuwe plek worden ze niet altijd hartelijk ontvangen.

Je vindt de problematiek van klimaatvluchtelingen helder samengevat in deze presentatie.

Ook de muizen moeten hun woongebied verlaten - het rivierwater heeft alles weggespoeld. Zij worden klimaatvluchtelingen. Ze beginnen aan een lange, gevaarlijke tocht, op zoek naar een nieuwe plek om te wonen.

Vluchtelingen maken de lange reis vanuit hun land vaak onder moeilijke omstandigheden: te voet, als verstekeling aan boord van vrachtvervoer, in gammele bootjes op de oceaan, enz. Onder de vluchtelingen zijn er veel kinderen (40%) en tijdens de gevaarlijke tocht vallen er vaak slachtoffers. Zo kwamen er in 2024 enkel bij het oversteken van de Middellandse Zee al 2.200 vluchtelingen om het leven; 20% van hen waren kinderen. Tijdens hun reis zijn vluchtelingen afhankelijk van mensen die hen willen helpen, vaak tegen betaling. Zogenaamde mensensmokkelaars vragen woekerprijzen om vluchtelingen naar hun nieuw land te brengen, en de diensten die ze leveren zijn vaak onbetrouwbaar.

Ook de muizenfamilie is met hun kinderen onderweg. Ze reizen door onbekende streken - bos, veld, moerasland, en zelfs ondergronds in de mollenpijpen - en zijn afhankelijk van de hulp van anderen. Maar een heleboel dieren zijn niet bereid om te helpen, of maken misbruik van de reizigers. Weten de kinderen nog wie de muizen onderweg tegenkwamen?

• - een akelige wilde kat, die hen wil vangen.
• - een behulpzame mol.
• - een dorp eikelmuizen die hen ronduit vijandig behandelen en hen wegjagen. (“Ze willen ons hier niet.”)
• - een glimwormpje dat hen licht geeft.
• - een gevaarlijk zwijn.
• - een egel aan wie ze tol moeten betalen, zoals een mensensmokkelaar: hij vraagt een hoge prijs voor zijn hulp, die weinig betrouwbaar is, want bij het oversteken van het veld lopen ze verloren.
• - een vriendelijke mollenfamilie vangt hen op in huis, geeft hen te eten (vluchtelingen komen vaak in een land terecht met een andere eetcultuur, zoals de muizen die niet gewend zijn aan wormentaart) en brengt hen naar een fijne, nieuwe plek.

Als de reizigers in hun nieuwe land aankomen, moeten ze als vluchteling erkend worden. Anders krijg je geen vergunning om in het land te blijven, en heb je geen recht op hulp (een uitkering, een woning). Klimaatvluchtelingen worden evenwel niet als vluchteling erkend.

De muizen worden ook door hun eigen soortgenoten weggejaagd. Net zoals er verschillende soorten mensen wonen in verschillende landen, wordt het bos ook bewoond door verschillende soorten muizen. De vluchtelingen zijn spitsmuizen, maar door de eikelmuizen worden ze verjaagd. Pas op het einde, wanneer ze op een plek belanden die door ‘gewone muizen’ wordt bewoond, voelen ze zich welkom.

Tijdens de reis denken de muizen vol weemoed terug aan een feest waar ze altijd enorm van genoten: de gekostumeerde parade, waarmee de dieren de komst van een nieuw seizoen vieren. Omdat de muizen in hun nieuwe woonplaats hetzelfde feest vieren, delen ze samen een vreugdemoment. Dat heet ‘integratie’ - iets dat helpt om zich tussen de burgers van hun nieuwe land thuis te voelen. Samen feesten, samen eten, samen werken, samen plezier maken… het zorgt allemaal voor een betere integratie. Het helpt de bewoners en de nieuwelingen om een gelukkige, vreedzame manier te vinden om samen te leven.

Je kan - met deze kennis in je achterhoofd - samen met de kinderen op zoek gaan naar manieren om ook in ons land de integratie van nieuwe bewoners te verbeteren. Wat kunnen jullie samen delen? Hoe kunnen we samen feesten, eten, werken en plezier maken?

Tijdens het feest wordt er samen gedanst, er is wederzijdse bewondering voor elkaars talenten (“Kunnen spitsmuizen zich echt zo smal maken? Wauw!”) en… na het feest helpt iedereen bij het opruimen. Een voorbeeld van een goede integratie! Het gezin wordt uitgenodigd om te overwinteren (“Daarna zien we wel weer verder”) en dat mama in het dorp als weerwacht aan het werk mag.

De reis vol ontmoetingen met andere dieren leent zich uitstekend om de verbeelding van de kinderen via opdrachten verder aan het werk te zetten. Bijvoorbeeld:

• - Stel je voor dat je zelf een huis moet bouwen onder de grond. Laat de kinderen een tekening maken hoe ze het mollenhol voor zichzelf zouden inrichten.
• - Via het beantwoorden van vragen op maat van jonge kinderen vertelt de app Dierenzoeker (iOS en Android) hoe het dier heet waarnaar je op zoek bent. Je krijgt een heleboel informatie mee.
• - Voor de parade maken alle muizen prachtige maskers en kostuums. Kunnen de kinderen zelf ook een dierenmasker maken van hun lievelingsdier? (Online vind je een massa voorbeelden.) Kunnen de andere kinderen ontdekken welk dier het is? Wat weten ze over dit dier? Misschien kan je zelfs een heuse parade organiseren.