Geschiedenis Afghanistan

In de jaren 60 moderniseerde en verwesterde Afghanistan. Dit hield in dat de mensen zich westerser gingen kleden, zowel mannen als vrouwen gingen naar westerse universiteiten, en er werden nieuwe wegen aangelegd waarop steeds meer auto’s verschenen. Tegelijkertijd behielden de Afghanen veel van de traditionele Afghaanse cultuur. Men begon moderne, westerse kleding te dragen. Zowel jongens als meisjes mochten naar school en universiteiten. Er werd bovendien aangemoedigd dat de beide geslachten vrijuit met elkaar zouden praten. Tegelijkertijd werd de Afghaanse cultuur behouden: traditionele klederdracht, lokale bazaars bleven hetzelfde.

Van 1979 tot 1989 leefde Afghanistan in oorlog met de Sovjet-Unie. De Mujaheddin, moslimgroeperingen in Afghanistan, gesteund door Amerika, gaan de strijd aan tegen het communisme van zowel de communistische regering van het land als de steun die het krijgt van de Sovjet-Unie. Honderdduizenden burgers komen om het leven. Door dit geweld en de hevige tegenstand van de Sovjet-Unie, worden veel strijders gedwongen zich terug te trekken in het buurland Pakistan. Hier worden trainingskampen en scholen opgestart met steun van Pakistan, Amerika en Saudi Arabië. Ze hebben allemaal het gemeenschappelijke doel het communisme te bestrijden. Als de Sovjets zich 10 jaar later terugtrekken, laten ze het land in chaos achter.  Hierna volgde een burgeroorlog.

De moslimgroeperingen die zich hadden verzet tegen het communisme vallen uit elkaar nadat de Sovjet-Unie zich terugtrekt. Ze gaan nu de strijd aan tegen elkaar om de macht op te eisen.

In het noorden van Pakistan ontstaat in die tijd de fundamentalistische Taliban (letterlijk: religieuze studenten). In 1996 krijgen ze in het overgrote deel van Afghanistan de macht in handen. De Taliban pakken corruptie en wetteloosheid aan. De wegen worden weer veilig wat de handel ten goede komt. Maar al snel legden de nieuwe machtshebbers hun zeer strenge versie van de sharia met geweld op aan de bevolking. De rechten van vrouwen worden drastisch ingeperkt. De boerka wordt verplicht. Meisjes mogen niet meer naar school en niet meer op straat zonder mannelijke begeleiding van familie. Wat is sharia?

De wereld leek echter niet meer in te zitten met Afghanistan, tot 11 september 2001. De aanslagen in New York waarbij 4 passagiersvliegtuigen gekaapt waren en gebruikt werden om in te slaan op belangrijke punten om zoveel mogelijk doden te veroorzaken. De terreurgroep Al-Quida, onder leiding van Osama Bin laden, had zich in Afghanistan gevestigd en deze aanslagen daar voorbereid. Afghanistan wilde Osama echter niet uitleveren aan de VS, tot grote ergernis. De VS reageerde hierop met aanvallen tegen terroristische trainingskampen van Al-Qaida en militaire installaties van de Taliban regime in Afghanistan. De Taliban worden door het Amerikaanse leger verdreven uit Kabul en een burgerregering wordt gevormd. De Taliban zijn echter niet volledig verdreven uit het land. Ze vechten terug en binnen enkele jaren hebben ze hun terrein teruggewonnen. Er komt een NAVO-veiligheidsmacht: Het leger, de politie, rechters en advocaten krijgen trainingen. Men hoopt dat de bevolking zo meer vertrouwen krijgt in de wetshandhavers. Dit duurt tot 2014. Hierna blijven de troepen aanwezig ter ondersteuning. In 2004 wordt er een nieuwe grondwet getekend waarin staat dat vrouwen en mannen gelijke rechten hebben en dat burgers vrij hun mening mogen uit. Ook de persvrijheid is hierin opgenomen. Afghanistan verplicht zich te houden aan de overeenkomsten van de Verenigde Naties, inclusief de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. In de grondwet is ook vastgelegd dat Afghanistan een islamitisch land is maar de sharia komt er niet in voor. Er is wel een bepaling dat geen wet in strijd mag zijn met de islam. De grondwet voorziet in een sterk presidentieel systeem met een minder machtige rol voor het parlement.

In 2020 ondertekenen de Amerikaanse president Trump en de Taliban een akkoord over het terugtrekken van de Amerikaanse troepen uit Afghanistan. In ruil hiervoor moeten de Taliban en de Afghaanse regering vredesgesprekken beginnen. Hier komt echter geen akkoord uit. Onder president Biden trekken de troepen zich terug. En de Taliban beginnen aan een opmars. Op 15 augustus 2021 wordt Kabul bereikt, ontvlucht de Afghaanse president Ghani het land en krijgen de Taliban de macht over heel Afghanistan weer in handen. Dit betekent dat 20 jaar aan mensenrechtenactivisme tenietgedaan is.

De Taliban hebben het vooral gemunt op vrouwen, journalisten, mensenrechtenverdedigers, kunstenaars, academici, en religieuze en etnische minderheden. De rechten van vrouwen zijn sterk ingeperkt. Ook de vrije meningsuiting is aan banden gelegd. Op de index van persvrijheid in 180 landen van Reporters without Borders bungelt Afghanistan in 2024 onderaan op plek 178. Willekeurige detenties, marteling, verdwijningen en standrechtelijke executies komen weer geregeld voor. Groot probleem is ook de wijdverbreide straffeloosheid voor misdrijven zoals marteling en buitengerechtelijke executies.